Trump chwali Nawrockiego, a sam podpisuje sankcje i zbrojny pakiet dla Ukrainy. Co to mówi o sytuacji Polski?

Amerykański prezydent Donald Trump, zapytany o ostrzeżenia premiera Donalda Tuska przed rosyjskim zagrożeniem, pochwalił polskiego prezydenta Karola Nawrockiego i stwierdził, że ten trzyma rękę na pulsie. Tego samego dnia jednak podpisał ustawę nakładającą sankcje na Rosję i dającą mu narzędzia do ceł sięgających stu procent, a Departament Stanu zatwierdził największy jak dotąd pakiet uzbrojenia dla Ukrainy. Dla Polski ten piątek ma znaczenie wykraczające daleko poza kurtuazyjny komplement z Waszyngtonu.

Najważniejsze:

• Trump ocenił, że Nawrocki panuje nad sytuacją, odpowiadając na pytanie o słowa Tuska dotyczące ryzyka rosyjskich ataków hybrydowych na Polskę i innych sojuszników Ukrainy.
• Tego samego dnia Trump podpisał ustawę sankcyjną wobec Rosji, uprawniającą go do nakładania ceł do stu procent na największych importerów rosyjskiej ropy i gazu; w senackiej liście potencjalnie objętych krajów figurują m.in. Węgry i Słowacja.
• Departament Stanu zatwierdził pakiet obrony powietrznej dla Ukrainy.
• Premier Tusk ostrzegł w Sejmie, że późna jesień i zima mogą okazać się najbardziej krytycznym momentem tej wojny, i wezwał Polaków do mentalnej gotowości na „poważne zdarzenia”.

Uspokajające słowa, niepokojące działania

Kiedy dziennikarz zapytał Trumpa o czwartkowe ostrzeżenia szefa polskiego rządu, amerykański prezydent sięgnął po pochwałę pod adresem Nawrockiego. Stwierdził, że Polska ma znakomitego prezydenta, który był zagorzałym zwolennikiem Trumpa, plasował się na dwunastej pozycji w sondażach, po czym uzyskał jego poparcie i wygrał wybory, a teraz wykonuje znakomitą robotę i panuje nad sytuacją. Dodał przy tym, że Rosja uderza w sojuszników Ukrainy od już pięciu lat, co raczej nie brzmi jak ocena sytuacji spokojnej i opanowanej.

Właśnie ta sprzeczność między słowami a czynami jest kluczem do interpretacji piątkowych wydarzeń. Trump publicznie tonuje napięcie, gratulując swojemu politycznemu sprzymierzeńcowi. Jednocześnie tego samego dnia podpisuje ustawę sankcyjną, a Departament Stanu ogłasza pakiet wojskowy dla Kijowa. Gdyby naprawdę wszystko było pod kontrolą, eskalacja narzędzi presji byłaby zbędna. Bardziej prawdopodobne, że Trump gra na dwóch fortepianach: uspokaja opinię publiczną, a równocześnie zwiększa dyplomatyczno-gospodarcze naciski na Moskwę. To jego charakterystyczny styl zarządzania komunikacją, deklaracje łagodzące w połączeniu z twardymi krokami prawnymi lub militarnymi podjętymi w ciszy.

Ustawa Grahama: nowe narzędzie presji z obosiecznym ostrzem

Ustawa nazwana imieniem zmarłego senatora Lindseya Grahama, jednego z jej głównych inicjatorów, kodyfikuje dotychczasowe sankcje wobec Rosji i zachęca prezydenta do rozszerzenia ich m.in. na tak zwaną flotę cieni, czyli statki używane do omijania embarga naftowego. Jej najważniejszy element stanowią nowe uprawnienia do nakładania ceł nawet do stu procent na największych importerów rosyjskiej ropy i gazu oraz na kraje najbardziej ułatwiające Rosji obchodzenie zachodnich restrykcji.

Ustawa przewiduje zastosowanie tych środków w ciągu trzydziestu dni, jednak w praktyce pozostawia prezydentowi szeroką swobodę, może skorzystać z uprawnień lub od nich odstąpić, wobec dowolnie wybranych krajów. Na odrębnej liście przygotowanej przez Senat na podstawie danych handlowych wymieniane są m.in. Chiny, Indie, Turcja, Słowacja, Węgry, Azerbejdżan i państwa Azji Środkowej. Trump podpisał dokument bez udziału kamer, a Biały Dom poinformował o tym fakcie bez żadnego komentarza, sygnał, że nowe narzędzie ma czekać w odwodzie, nie być użyte natychmiast.

Większość kongresmenów Demokratów głosowała przeciwko ustawie, obawiając się, że Trump użyje nowych uprawnień arbitralnie, potencjalnie nawet wobec Unii Europejskiej.

Węgry i Słowacja na liście, co to znaczy dla Polski?

Obecność Węgier i Słowacji w senackim wykazie potencjalnie objętych cłami krajów to kwestia bezpośrednio dotycząca Polski. Oba państwa są powiązane z polską gospodarką gęstą siecią regionalnych łańcuchów dostaw. Węgry i Słowacja to ważni partnerzy w sektorze motoryzacyjnym i energetycznym, a ewentualne cła do stu procent na ich towary odbiłyby się na polskich firmach kooperujących z obiema gospodarkami.

Warto przy tym zadać pytanie, którego próżno szukać w oficjalnych komunikatach: czy polska dyplomacja, zarówno ze strony Nawrockiego, jak i rządu Tuska, już sygnalizuje Waszyngtonowi, by Polska i jej bezpośrednie otoczenie nie stały się mimowolnymi ofiarami nowego instrumentu nacisku? Polska jest jednocześnie bliskim sojusznikiem Stanów Zjednoczonych i członkiem Unii Europejskiej. Gdyby Trump zdecydował się użyć ceł wobec całej UE, czego obawiają się Demokraci, Warszawa znalazłaby się w politycznym klinczu bez dobrego wyjścia.

Pakiet obrony powietrznej dla Ukrainy, czy to nowe pieniądze?

Departament Stanu zatwierdził potencjalną sprzedaż pakietu obrony powietrznej dla Ukrainy.

Kluczowe jest jednak pytanie o źródło finansowania, i tu obraz komplikuje się w sposób, który warto wyjaśnić. Źródło finansowania pakietu pozostaje kwestią otwartą, a mechanizmy pokrycia kosztów zakupu nie zostały publicznie sprecyzowane.

FAQ

Czy deklaracja Trumpa o tym, że Nawrocki panuje nad sytuacją, to realna ocena bezpieczeństwa Polski?

Prawdopodobnie jest to połączenie kurtuazji dyplomatycznej z politycznym sygnałem. Trump chwali swojego ideowego sprzymierzeńca, ale jego działania tego samego dnia, podpisanie ustawy sankcyjnej i zatwierdzenie pakietu broni, świadczą o tym, że Waszyngton nie traktuje sytuacji jako opanowanej. Gdyby naprawdę tak było, eskalacja narzędzi nacisku byłaby zbędna. Bardziej prawdopodobna interpretacja: Trump zarządza narracją publiczną, jednocześnie wzmacniając pozycję przetargową wobec Moskwy.

Co ustawa sankcyjna oznacza w praktyce, czy cła wejdą w życie automatycznie?

Nie. Ustawa daje prezydentowi uprawnienie do nałożenia ceł do stu procent na największych importerów rosyjskiej ropy i gazu, wyznacza trzydziestodniowy termin, ale pozostawia mu szeroką swobodę decyzyjną co do tego, wobec kogo i kiedy z tych narzędzi skorzysta. Ustawa nie wymienia konkretnych krajów, robi to jedynie odrębna lista senacka oparta na danych handlowych. Trump może więc użyć nowego instrumentu precyzyjnie albo szeroką ręką, zależnie od kalkulacji politycznych w danym momencie.

Dlaczego Demokraci głosowali przeciwko ustawie sankcyjnej wymierzonej w Rosję?

Ich sprzeciw wynikał nie z obrony Rosji, lecz z obawy przed arbitralnym zastosowaniem nowych uprawnień. Demokraci wskazywali, że Trump może sięgnąć po mechanizm ceł do stu procent wobec dowolnych krajów, w tym, potencjalnie, wobec całej Unii Europejskiej. Ustawa nie zabezpiecza przed takim scenariuszem, co dla państw UE, w tym Polski, jest źródłem realnego niepokoju.

Fot. Pepijn Schmitz / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

Materiał przygotowany z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.