Chińska armia przeprowadziła ćwiczenia lotniczo-morskie wokół spornej Ławy Scarborough dwa dni po tym, jak Chińska Straż Przybrzeżna zablokowała filipińską misję zaopatrzeniową przy Ławie Second Thomas. To nie przypadkowa zbieżność, to skoordynowany sygnał wobec Manili, Waszyngtonu i całego regionu. A najważniejsze pytanie brzmi nie „co się stało”, lecz „co będzie dalej”.
Najważniejsze:
- Południowe Dowództwo Teatru Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej przeprowadziło połączone ćwiczenia lotniczo-morskie wokół Ławy Scarborough, określając je jako odpowiedź na działania „pewnych krajów” godzące w regionalny pokój.
- Dwa dni wcześniej Chińska Straż Przybrzeżna wykonała niebezpieczne manewry wobec filipińskiego statku zaopatrzeniowego M/V Lapu-Lapu, zmuszając Manilę do wstrzymania misji do BRP Sierra Madre, nie doszło do kolizji ani obrażeń, ale ryzyko zderzenia było realne.
- Tymczasowe porozumienie z 2024 roku, które miało stabilizować sytuację przy Ławie Second Thomas po serii krwawych starć, przestało faktycznie obowiązywać, nie wskutek formalnego wypowiedzenia, lecz przez systematyczne naruszanie go przez stronę chińską.
- USA potępiły działania Pekinu, Chiny odpowiedziały atakiem na amerykańskie wsparcie dla Filipin, schemat wymiany oświadczeń staje się coraz bardziej rytualny i coraz mniej powstrzymujący.
Dwa atole, jedna strategia
Rozegranie dwóch spornych lokalizacji jednocześnie, Ławy Scarborough i Ławy Second Thomas, ujawnia logikę chińskiego działania: każdy incydent jest pretekstem do demonstracji siły w innym miejscu, a każda demonstracja siły rozszerza faktyczną strefę kontroli. Ława Scarborough leży około 200 kilometrów na zachód od filipińskiej wyspy Luzon i blisko 874 kilometry od chińskiej wyspy Hajnan. Ta dysproporcja odległości ma znaczenie prawne i strategiczne: według prawa morza bliskość filipińskiego wybrzeża powinna przesądzać o strefie wyłącznego połowu, jednak Chiny od 2012 roku kontrolują rafę faktycznie, niezależnie od norm prawnomiędzynarodowych.
Morze Południowochińskie to jeden z najruchliwszych szlaków żeglugowych na świecie, przez który przepływa ogromna część globalnego handlu morskiego. Dla Filipin sporna strefa to jednocześnie kwestia gospodarcza, filipińskie rybołówstwo zatrudnia miliony ludzi, a dostęp do lagunu Ławy Scarborough jest dla wielu rybaków kwestią egzystencjalną. Kolejne próby ograniczania tego dostępu przez Chińską Straż Przybrzeżną przekładają się bezpośrednio na dochody i zaopatrzenie lokalnych społeczności, choć ani Manila, ani Pekin nie liczą tych strat głośno.
Porozumienie złamane czy zawieszone?
Po serii groźnych konfrontacji w 2023 i 2024 roku, kulminujących w starciu, w którym rannych zostało ośmiu filipińskich marynarzy, a jeden stracił kciuk, obie strony wypracowały tymczasowy mechanizm pozwalający Filipinom zaopatrywać żołnierzy stacjonujących na BRP Sierra Madre, celowo osadzonym wraku będącym filipińskim posterunkiem na Ławie Second Thomas. Ten kruchy rozejm przerwało starcie sprzed ponad dwóch miesięcy, gdy filipiński żołnierz piechoty morskiej doznał urazu głowy po uderzeniu pałką przez personel Chińskiej Straży Przybrzeżnej. Piątkowe zablokowanie M/V Lapu-Lapu to kolejny krok w tym samym kierunku.
Warto rozróżnić dwa scenariusze: taktyczne naruszenie porozumienia, które Pekin może w każdej chwili odwrócić gestem dyplomatycznym, i jego de facto likwidację, celowe, stopniowe eliminowanie każdego mechanizmu, który dawał Filipinom faktyczną możliwość utrzymania posterunku. Obecny wzorzec zachowań bardziej odpowiada temu drugiemu scenariuszowi. Chińska Straż Przybrzeżna nie łamie porozumienia nagle i spektakularnie, robi to metodycznie, przez „monitorowanie, śledzenie i ostrzeżenia słowne”, które w praktyce uniemożliwiają realizację misji.
Sojusz USA–Filipiny: słowa kontra działania
Ambasada USA w Manili potępiła chińskie działania, laudując filipińskich sojuszników za profesjonalizm i powściągliwość, i stwierdziła, że Stany Zjednoczone „stanowczo potępiają użycie niebezpiecznego blokowania i innych nieodpowiedzialnych manewrów przez Chińską Straż Przybrzeżną oraz Marynarkę Wojenną Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej”. Strona chińska odpowiedziała, wzywając USA do „zaprzestania podsycania napięć”.
Ta wymiana stała się tak przewidywalna, że przestaje pełnić funkcję odstraszającą. Kluczowe pytanie, które filipińska opinia publiczna i analitycy bezpieczeństwa zadają coraz głośniej, brzmi: czy oświadczenia przełożą się na obecność okrętów w spornej strefie? Historia poprzednich lat pokazuje, że amerykańska retoryka nie zawsze szła w parze z fizyczną obecnością wojskową w momencie incydentu, a to właśnie taktyczne okno czasowe Pekin konsekwentnie wykorzystuje.
Co może się zdarzyć w kolejnych miesiącach?
Trzy scenariusze są dziś najbardziej realistyczne. Pierwszy: kolejne próby blokowania misji zaopatrzeniowych do BRP Sierra Madre, stopniowo zwiększające presję na Manilę, by opuściła posterunek bez formalnej konfrontacji. Drugi: filipińska eskalacja, wzmocnienie misji zaopatrzeniowych przez obecność okrętów marynarki wojennej zamiast cywilnych statków, co podniosłoby stawkę dla obu stron. Trzeci: nowe porozumienie dyplomatyczne, wynegocjowane pod presją zbliżającego się szczytu lub zmiany kalkulacji politycznych w Pekinie, scenariusz możliwy, ale wymagający inicjatywy, której na razie żadna ze stron nie sygnalizuje. Przy obecnym tempie incydentów kolejne starcie to kwestia tygodni, nie miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego Chiny naruszają porozumienie właśnie teraz?
Źródło wskazuje na wzorzec naprzemiennych starć i krótkich rozejmów sięgający 2023 roku. Każde tymczasowe odprężenie Pekin wykorzystuje do konsolidacji pozycji, po czym wznawia nacisk. Obecna eskalacja następuje po ponad dwóch miesiącach od poprzedniego poważnego starcia, w którym filipiński żołnierz doznał urazu głowy, co sugeruje, że Chiny traktują rozejmy jako instrumentalne, nie jako wiążące zobowiązania.
Czy USA wyślą okręty w rejon spornych ław?
Źródło nie podaje informacji o planowanych ruchach wojskowych USA. Ambasada amerykańska potępiła chińskie działania słownie i podkreśliła legalność filipińskiej misji, jednak historia podobnych incydentów pokazuje, że oświadczenia dyplomatyczne i fizyczna obecność wojskowa to dwie różne kwestie.
Co zablokowanie misji zaopatrzeniowych oznacza dla filipińskich żołnierzy na BRP Sierra Madre?
BRP Sierra Madre to celowo osadzony wrak będący jedynym filipińskim posterunkiem na Ławie Second Thomas. Skuteczne blokowanie misji zaopatrzeniowych bezpośrednio zagraża zdolności utrzymania załogi na pokładzie, co jest prawdopodobnym celem chińskich działań, zmierzających do wymuszenia opuszczenia posterunku bez otwartego konfliktu zbrojnego.
Jaki wpływ mają te napięcia na filipińskich rybaków?
Ława Scarborough, kontrolowana przez Chiny od 2012 roku, tradycyjnie stanowiła bogate łowisko dla filipińskich rybaków. Chińska Straż Przybrzeżna wielokrotnie próbowała ograniczać im dostęp do lagunu wewnątrz atolu. Eskalacja napięć i ćwiczenia wojskowe w pobliżu rafy bezpośrednio ograniczają możliwości połowów, ale żadna ze stron nie ogłasza tych strat w oficjalnych komunikatach.
Fot. Robert So / Pexels
