Kopriwsztica to niewielkie miasteczko w środkowej Bułgarii, które odegrało niezwykle ważną rolę w kształtowaniu bułgarskiej tożsamości narodowej. Zabytkowe domy, muzea, pomniki i pamiątki po wybitnych mieszkańcach sprawiają, że spacer jego ulicami przypomina wizytę w muzeum poświęconym historii całego narodu.
Jak dotrzeć do Kopriwszticy?
Ale! Dojazd do Kopriwszticy wymaga nieco planowania. Choć okoliczne ziemie były zamieszkane już w starożytności, a samo miasteczko powstało pod koniec średniowiecza, dotarcie do niego transportem publicznym nie należy do najprostszych.
Najpierw trzeba wsiąść w pociąg z Sofii, najlepiej na tyle wcześnie, by na miejscu spędzić cały dzień. Następnie czeka przesiadka do niewielkiego busa, ponieważ stacja kolejowa znajduje się kilka kilometrów od centrum Kopriwszticy. Rozkłady jazdy są ze sobą ściśle powiązane, dlatego warto pilnować godzin odjazdów, szczególnie ostatniego kursu powrotnego.
Przyda się również gotówka na przejazd busem. Oczywiście cały fragment nie dotyczy osób dysponujących samochodem. Przy czym kierowcy powinni pamiętać o różnych warunkach na drogach.
Od osady do ośrodka bułgarskiego odrodzenia narodowego
Według lokalnej tradycji początki osady wiążą się z ucieczką przed Turkami. W kolejnych stuleciach rozwijały się tu rzemiosło i handel, choć miasteczko nie było wolne od problemów. Nierzadko zdarzały się napady bandyckie. Szczególne znaczenie Kopriwsztica zyskała w XIX wieku, kiedy stała się jednym z ośrodków bułgarskiego odrodzenia narodowego, rozwoju kultury i kształtowania nowoczesnej świadomości narodowej.
Wszystko to działo się w czasach panowania osmańskiego, gdy Bułgarzy pozostawali częścią wielonarodowego imperium. Jednym z fundamentów przemian było szkolnictwo. W Kopriwszticy rozwijała się edukacja w języku bułgarskim, a miejscowe szkoły kształciły kolejne pokolenia inteligencji.
Wzniesiono również prawosławną cerkiew, a działalność pedagogiczna i kulturalna sprzyjała umacnianiu lokalnej wspólnoty. W jednym z domów–muzeów można dziś poznać historię szkoły, która przygotowywała przyszłych działaczy i przedstawicieli bułgarskich elit patriotycznych. Środowiska te odegrały istotną rolę w przygotowaniach do walki o wyzwolenie spod panowania osmańskiego.
Most, od którego rozpoczęło się powstanie kwietniowe
Powstanie kwietniowe z 1876 roku wybuchło w odpowiedzi na dążenia niepodległościowe Bułgarów oraz sprzeciw wobec osmańskiego panowania. Wśród przyczyn niezadowolenia znajdowały się obciążenia podatkowe, nadużycia lokalnych władz oraz przemoc i przymusowe konwersje na islam, których doświadczała część ludności chrześcijańskiej. Kopriwsztica zapisała się w historii jako miejsce, w którym rozpoczęły się walki.
Za symboliczny początek powstania uznaje się wydarzenia związane ze strzelaniną na miejscowym moście, który można zobaczyć do dziś. Miasteczko jest pełne pomników, tablic pamiątkowych i domów–muzeów przypominających o tych wydarzeniach.
Co ciekawe, pamięć o bułgarskim odrodzeniu narodowym pielęgnowano również w okresie komunistycznym. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku część historycznych budynków przekształcono w muzea, dzięki czemu zachowano wiele elementów dziedzictwa związanego z narodową historią.
Todor Kableszkow – powstaniec i tłumacz Hrabiego Monte Christo
Jedną z najważniejszych postaci powstania był Todor Kableszkow. Uczył się w Płowdiwie i Stambule, później pracował w Adrianopolu. Ostatecznie zaangażował się w działalność konspiracyjną w rodzinnym mieście.
Zapisał się w historii nie tylko jako uczestnik ruchu powstańczego, lecz także jako tłumacz – przełożył na język bułgarski Hrabiego Monte Christo Aleksandra Dumasa. Po schwytaniu podczas powstania popełnił samobójstwo na posterunku żandarmerii. Jego dom rodzinny jest obecnie jednym z muzeów, które pozwalają poznać zarówno biografię Kableszkowa, jak i realia epoki.
Poeci i pisarze, którzy budowali bułgarską tożsamość
Dom–muzeum Kableszkowa można zwiedzać w ramach łączonego biletu, obejmującego również inne historyczne rezydencje. Jedną z nich jest dom Dimcza Debelanowa, poety i publicysty, który brał udział w wojnach bałkańskich i poległ podczas I wojny światowej. Jego biografia przypomina, że bułgarska tożsamość narodowa kształtowała się nie tylko dzięki działalności politycznej i zbrojnej, lecz także za sprawą literatury, publicystyki i twórczości artystycznej.
Jeszcze na początku XIX wieku znaczna część piśmiennictwa bułgarskiego miała charakter religijny, dlatego rozwój świeckiej literatury i nowoczesnej kultury narodowej stanowił istotną zmianę.
Kolejnym ważnym miejscem jest dom Lubena Karawełowa – pisarza, publicysty i poligloty zaangażowanego w bułgarski ruch narodowowyzwoleńczy. Karawełow krytycznie odnosił się do rosyjskiej wersji panslawizmu, a jego działalność wykraczała poza granice rodzinnego kraju.
Podróżował i utrzymywał kontakty z ruchami narodowymi innych państw, między innymi Serbii, gdzie również jest upamiętniony. W jego biografii warto zwrócić uwagę na szerszy, międzynarodowy kontekst walk narodowowyzwoleńczych na Bałkanach. Jego brat, Petko Karawełow, został później premierem Bułgarii.
Georgi Benkowski i flaga powstańców
Ważnym punktem na mapie Kopriwszticy jest również dom–muzeum Georgiego Benkowskiego, jednego z przywódców powstania. W środku można zobaczyć między innymi pamiątki związane z walkami oraz flagę powstańczą uszytą przez Raynę Popgeorgiewą, znaną jako Rajna Kniagini.
Benkowski zginął po zdradzie, gdy wpadł w zasadzkę w okolicach wsi Ribarica. Dziś jego pomnik góruje nad miasteczkiem. Warto podejść na punkt widokowy, choć droga pod górę wymaga nieco wysiłku. Nagrodą jest rozległa panorama Kopriwszticy, jej zabytkowych domów i otaczających ją wzgórz.
Co zjeść i o czym pamiętać podczas zwiedzania?
Kopriwsztica ma jednak do zaoferowania znacznie więcej niż historię. Po zwiedzaniu można odpocząć w jednej z tradycyjnych restauracji, napić się kawy albo kupić pamiątki.
Wśród miejsc, w których warto zatrzymać się na posiłek, znajduje się механа „Под старата круша” („Pod starą gruszą”). W menu można znaleźć między innymi parlenkę – bułgarski płaski chleb, który w wersji czosnkowej stanowi dobry dodatek do posiłku. Restauracja umożliwia płatność kartą, ale na lokalny transport lepiej przygotować gotówkę.
Podczas spaceru można natknąć się na liczne psy, które swobodnie przemieszczają się po ulicach. Wiele z nich jest oswojonych i przyzwyczajonych do obecności turystów. Natomiast jak zawsze w przypadku zwierząt spotykanych w przestrzeni publicznej warto zachować rozsądek i nie zakładać, że każdy pies będzie chciał nawiązać kontakt.
Kopriwsztica – obowiązkowy przystanek na historycznej mapie Bułgarii
Kopriwsztica jest miejscem, w którym bułgarska historia nie ogranicza się do muzealnych gablot. Jest obecna w architekturze, nazwach ulic, pomnikach i krajobrazie. Wizyta pozwala lepiej zrozumieć, jak rozwój szkolnictwa, literatury i kultury narodowej łączył się z dążeniami niepodległościowymi oraz jak ważną rolę w tych procesach odgrywały niewielkie ośrodki poza największymi miastami.
To kierunek, który warto uwzględnić podczas podróży po Bułgarii, zwłaszcza jeśli interesują ją nie tylko zabytki starożytności, lecz także historia nowoczesnych narodów europejskich. Kopriwsztica stanowi świetny punkt wyjścia do poznawania dziejów bułgarskiego odrodzenia narodowego, a także do dalszego odkrywania kraju– od antycznego Płowdiwu po średniowieczną twierdzę Carewec w Wielkim Tyrnowie.
