Warszawa uczciła pamięć Wojciecha Korfantego w rocznicę jego śmierci

17 sierpnia 2026 roku w Warszawie oddano hołd Wojciechowi Korfantemu, jednemu z Ojców Niepodległości, politykowi, działaczowi narodowemu i przywódcy III Powstania Śląskiego. W uroczystościach wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.

Najważniejsze:

• Obchody odbyły się w rocznicę śmierci Korfantego, który zmarł 17 sierpnia 1939 roku
• Korfanty był pierwszym politykiem jednoznacznie łączącym Górny Śląsk z Polską i posłem do niemieckiego parlamentu
• Przyczynił się do włączenia uprzemysłowionej części Górnego Śląska w granice odrodzonej Rzeczypospolitej po 1918 roku
• Jego kariera zakończyła się osadzeniem w Brześciu, emigracją do Czechosłowacji i uwięzieniem w ostatnich tygodniach życia

Warszawskie obchody rocznicy śmierci

Główne uroczystości odbyły się na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego, przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Jak podaje Instytut Pamięci Narodowej, wzięli w nich udział między innymi dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN dr Adam Pleskaczyński, a także przedstawiciele instytucji oraz żołnierze.

Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, zwracając się do zebranych, przypomniał, że Korfanty dorastał jako Polak w czasach, gdy Polski nie było na mapie, głęboko przekonany, że jego rodzinny Śląsk do niej wróci. Jak podkreślił, Korfanty walczył całe życie o to, by Śląsk znalazł się w granicach Polski, a potem by mógł się w niej rozwijać.

Podczas obchodów Karol Polejowski został uhonorowany Złotym Medalem Bojownika Niepodległości Wojciecha Korfantego oraz Medalem Zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Dolnośląski. Wcześniej, przed południem, zastępca dyrektora Biura Prezesa IPN Adam Stefan Lewandowski złożył kwiaty przed pomnikiem Korfantego, stojącym u zbiegu Alei Ujazdowskich i ulicy Agrykola. Dzień zwieńczyła Msza święta odprawiona w Katedrze Polowej Wojska Polskiego.

Chłopski chłopak, który wybrał polskość

Wojciech Korfanty przyszedł na świat 20 kwietnia 1873 roku w Sadzawce, dziś części Siemianowic Śląskich, jako pierworodny syn górnika Józefa Korfantego i Karoliny z domu Klecha. Trzy dni po urodzeniu został ochrzczony w siemianowickim kościele Podwyższenia Krzyża Świętego, otrzymując imię Adalbert. Wywodził się z rodziny „chłoporobotników”, mieszkańców przemysłowej osady, którzy mówili po polsku, choć zwykle bez wyraźnej tożsamości narodowej.

Od 1879 roku uczył się w miejscowej niemieckiej szkole ludowej, gdzie język polski pojawiał się jedynie na lekcjach religii. W domu rodzice posługiwali się gwarą górnośląską, pełną germanizmów i czechizmów. Literackiej polszczyzny młody Korfanty uczył się z „Żywotów świętych” księdza Piotra Skargi, a żeby zrozumieć „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, musiał sięgać po słownik polsko-niemiecki.

Od 1888 roku uczęszczał do gimnazjum męskiego w Katowicach. Wtedy nastąpiła jego przemiana narodowa: dotąd unikał deklaracji, kim jest, ani Niemcem, ani Polakiem, teraz świadomie uznał się za Polaka. Sam po latach wskazywał na rolę niemieckich nauczycieli, którzy zohydzali wszystko, co polskie i katolickie, budząc w nim ciekawość książki polskiej.

Wygnany ze szkoły, ukształtowany w Berlinie

W gimnazjum Korfanty zaangażował się w samokształcenie w duchu polskim wraz z Konstantym Wolnym, późniejszym towarzyszem politycznej drogi. Skutki nie kazały na się czekać: w 1895 roku rada pedagogiczna wydaliła go ze szkoły, trzy miesiące przed egzaminem dojrzałości. Dwudziestodwuletni Korfanty, dzięki pomocy działaczy z Wielkopolski, kontynuował naukę jako wolny słuchacz na politechnice w Charlottenburgu, dziś dzielnicy Berlina, słuchał też wykładów na uniwersytetach we Wrocławiu i w Berlinie, choć studiów nigdy nie ukończył. Podróżował po Europie jako korepetytor młodego litewskiego ziemianina Zygmunta Jundziłła, a przez kilka miesięcy dorabiał nawet pracą w kopalni.

To właśnie ten czas ukształtował go politycznie. Jak pisał po latach, w Berlinie wpadł w koło młodzieży narodowej i zaczęło się dla niego nowe życie, upojone ideałami narodowymi. Związał się z Ligą Narodową, choć wcześniej nie stronił od socjalistów, których później ostro krytykował. W grudniu 1898 roku wziął udział w odsłonięciu pomnika Mickiewicza w Warszawie, gdzie poznał liderów Ligi, Zygmunta Balickiego i Romana Dmowskiego. Był jednym z przywódców polskiej społeczności akademickiej we Wrocławiu, a na zjeździe Zjednoczenia Zagranicznego Młodzieży Polskiej w Zurychu poznał Zygmunta Miłkowskiego, piszącego pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż. Pisywał także do „Dziennika Berlińskiego”, organu Narodowej Demokracji. Dmowski określił go wówczas jako człowieka przyszłości, który jeśli wytrzyma raz wybraną linię, stanie się postacią historyczną.

Legenda powstań śląskich i gorzki koniec kariery

Prawdziwą legendą Korfanty stał się dzięki walce o Górny Śląsk, prowadzonej w latach 1919 do 1921 metodami pokojowymi i zbrojnymi. Zaczynał jako charyzmatyczny lider ruchu polskiego na Górnym Śląsku, który wyemancypował się spod skrzydeł niemieckiej, katolickiej Partii Centrum. Jako skuteczny parlamentarzysta i polityk niestroniący od populizmu wyrósł na jedną z głównych postaci odradzającej się polskiej niepodległości, stając na czele III Powstania Śląskiego.

Prawie czterdziestoletnia kariera polityczna Korfantego zakończyła się jednak gorzko: osadzeniem w Brześciu, emigracją do Czechosłowacji i uwięzieniem przez sanacyjne władze w ostatnich tygodniach jego życia. Na ten sam okres przypadła również jego aktywność w ruchu chrześcijańsko-demokratycznym oraz rola ważnego propagatora katolickiej nauki społecznej. Wojciech Korfanty zmarł 17 sierpnia 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, która miała zniszczyć Polskę, o powrót której do granic państwa tak długo walczył.

Najczęściej zadawane pytania

Kim był Wojciech Korfanty?

Był politykiem, działaczem narodowym i przywódcą III Powstania Śląskiego, jednym z Ojców Niepodległości. Jako pierwszy polityk jednoznacznie łączył Górny Śląsk z Polską i był posłem do niemieckiego parlamentu.

Kiedy i jak zakończyło się życie Wojciecha Korfantego?

Wojciech Korfanty zmarł 17 sierpnia 1939 roku. Jego kariera zakończyła się osadzeniem w Brześciu, emigracją do Czechosłowacji i uwięzieniem przez władze sanacyjne w ostatnich tygodniach życia.

Jaką rolę odegrał Korfanty w powrocie Śląska do Polski?

Prowadził walkę o Górny Śląsk w latach 1919 do 1921 metodami pokojowymi i zbrojnymi, przyczyniając się do włączenia uprzemysłowionej części regionu w granice odrodzonej Rzeczypospolitej po 1918 roku.

Jak wyglądały uroczystości ku czci Korfantego w Warszawie w 2026 roku?

Główne obchody odbyły się na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Wzięli w nich udział przedstawiciele instytucji oraz żołnierze. Złożono kwiaty przed pomnikiem Korfantego u zbiegu Alei Ujazdowskich i ulicy Agrykola, a dzień zwieńczyła Msza święta w Katedrze Polowej Wojska Polskiego.

Fot. Adrian Grycuk / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0 pl)